Հայ
Գէորգ Քէօշկէրեան
Սնապաշտութիւն (Superstition)
Սնապաշտութիւն (Superstition)
Մայիս 27 , 2020 , 00:19

 

Սնապաշտութիւնը հետեւեալ ձեւով կը բացատրուի բառարանին մէջ։

Սնապաշտութիւնը համոզում մը կամ գործադրութիւն մըն է հիմնուած մէկու մը վստահութեան՝ բախտի կամ անտրամաբանական, ոչ-գիտական կամ գերբնական ուժի վրայ։ Սնապաշտութիւնը յաճախ ծնունդ կ՛առնէ տգիտութենէ, գիտական սխալ մեկնաբանութենէ, ճակատագրի կամ կախարդութեան հաւատալէ եւ վերջապէս անծանօթի վախէն։

Սնապաշտութեան ընդհանրական երեւոյթներէն  են սեւ կատուին եւ թիւ 13-ի ազդած վախը։ Շէնքեր կան որոնք 13րդ յարկ չունին, վերելակներ կան որոնք թիւ 13-ը չունին, պանդոկներ կան որոնք թիւ 13 սենեակ չունին, իսկ մարդիկ կան որոնք  ամսուան 13րդ օրը չեն ճամբորդեր։ Իսկ աւելի վախնալիքը այն է երբ թիւ 13-ը կը զուգադիպի Ուրբաթ (տես նկարը) օրուան . . .

Կան նաեւ սնապաշտութիւններ որոնք յատուկ են հայերուն համար։ Այս բոլորը ես կը յիշեմ մանկութեան օրերէս եւ վստահաբար կան ուրիշներ ալ որոնք ենթակայ եղած են նոյն սնապաշտութիւններուն, իրենց մանկութեան շրջանէն։ Օրինակ՝ մեզի կ՛ըսէին,

  • Գիշեր ատեն մազ չեն սանտրեր։ Ինչո՞ւ, չեմ գիտեր։
  • Գիշեր ատեն հայելիին չեն նայիր։ ինչո՞ւ,  չեմ հասկցած։
  • Գիշեր ատեն եղունգ չեն կտրեր։ Ինչո՞ւ, բացատրութիւն չկայ։
  • Մկրատին շեղբերը միշտ պէտք է գոց կը պահել։ Այս մէկը հաւանաբար ապահովութեան համար է որ սխալմամբ փորձանք մը չպատահի։
  • Եթէ այրած հաց ուտես՝ դրամ կը գտնես։ Այս մէկը շատ տրամաբանական կը գտնեմ որովհետեւ քիչ մը այրած հացը եւ կամ այրած տապկուած գետնախնձորը ո՞վ պիտի ուտէ . . . Անշուշտ փոքրերը։

Ասոնցմէ դուրս կայ նաեւ «ակռայի հատիկ»-ի տօնախմբութիւնը։ Երբ երեխայ մը առաջին անգամ ըլլալով ակռայ կը հանէ, մայրը պէտք է հաւաքոյթ մը կազմակերպէ եւ հրաւիրէ կնքամայրն ու մեծ մայրերը եւ անմիջական մօտիկ ազգականները։

Աւանդական կերուխումէն ետք, սաւան մը գետին կը փռուի ու վրան կը դնեն մի քանի տեսակի առարկաներ՝ օրինակ մատիտ, գիրք, մկրատ, սանտր, դանակ, դգալ, պուպրիկ, խաղալիքէ փոքրիկ ինքնաշարժ մը եւ այլն։

Ապա կը թողուն որ երեխան ընտրէ անոնցմէ մէն։ Հետեւեալը հոն հաւաքուած կիներուն մեկնաբանութիւնն է թէ երեխան երբ մեծնայ՝ ի՞նչ պիտի դառնայ։

  • Եթէ երեխան ձեռքը մկրատին երկնցնէ՝ դերձակ պիտի դառնայ ան, կը բացականչեն հրաւիրեալները։
  • Եթէ երեխան սանտրը ընտրէ՝ սափրիչ պիտի դառնայ ան բարձրաձայն կ՛աղաղակեն անոնք։
  • Եթէ երեխան մատիտը ընտրէ՝ գրող պիտի դառնայ ան, կ՛ըլլայ վճիռը։
  • Եթէ երեխան գիրք մը առնէ ձեռքը՝ ուսուցիչ պիտի ըլլայ ան, կ՛ըսեն անոնք եւ կը տխրին, քանի ուսուցչութիւնը փնտռուած ասպարէզ մը չէ երբեք։
  • Դանակ ընտրողը անպայման պիտի դառնայ վիրաբոյժ բժիշկ, կ՛ուրախանան բոլորը։
  • Դգալ ընտրողը պիտի ըլլայ յայտնի խոհարար։
  • Իսկ խաղալիքէ ինքնաշարժ ընտրողին ապագան բնականաբար վարորդութիւնն է։

Վերոյիշեալ նախատեսութիւնները անցողական երեւոյթներ են միայն, քանի տարիներ ետք՝ երբ երեխան մեծնայ, ոչ ոք կը յիշէ թէ ինչ էր անոր նախընտրութիւնը եւ եթէ ան հասաւ իր նպատակին կամ ոչ։

Ուրեմն երեխային առաջին ակռան մեծ հանդիսութեամբ կը նշուի, իսկ «կաթի» առաջին ակռային տեղէն ելլելն ալ ուրիշ նշանակութիւն կ՛ստանայ, որը նորէն սնապաշտութեան մաս կը կազմէ։ Իսկ ի՞նչ է այդ, հիմա թոյլ տուէք բացատրեմ։

Երբ «կաթի» առաջին ակռան իյնայ, մայրն է որ երեխային կը յանձնարարէ իր բարձին տակ դնել զայն՝ որպէսզի հրեշտակը գայ եւ առնէ . . .  Այս մէկը ուրկէ եկաւ եւ որքանով ճիշդ է չեմ գիտէր, բայց առկայ էր մեր մանկութեան ժամանակ։

Ուրիշ սնապաշտութիւն մըն ալ սուրճի գաւաթի նայիլն է։ Միջին Արեւելեան երկիրներուն մէջ մենք գիտենք որ մարդիկ գործի կ՛երթային, իսկ կիներն ալ տուն կը մնային եւ կերակուր կը պատրաստէին ընտանիքի անդամներուն համար։ Առտուները՝ իրենց օրական գնումները կատարելէ ետք, անոնք յաճախ իրարու տուն կ՛այցելէին, գաւաթ մը սուրճ խմելու։ Սուրճը խմելէն ետք, սովորութիւն դարձած էր որ գաւաթը դարձնէին եւ իրենցմէ մէկը գաւաթին նայելով՝ գուշակութիւն ընէր։ Ահաւասիկ գուշակութիւններէն մի քանին։

  • Երեք օրէն կամ երեք շաբաթէն լուր մը պիտի առնես՝ եւ շատ պիտի ուրախանաս։
  • Մէկ ամիսէն կամ երեք ամիսէն՝ օդանաւային ճամբորդութիւնով մը պիտի միանաս հարազատներուդ։

Հաւանաբար հիմա այս բոլոր սնապաշտութիւնները ժամանակավրէպ դարձած են՝ գիտութեան յառաջդիմութեան պատճառաւ, եւ այլեւս ոչ ոք կը կիրարկէ զանոնք եւ անոնց հաւատք ընծայող ալ չէ մնացած թերեւս։ Է՜հ, ժամանակը կը փոխէ ամէն բան, չէ՞ . . .

 

ԳԷՈՐԳ ՔԷՕՇԿԷՐԵԱՆ


 

Լրահոս - 07 Յուլիս 2020
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։