Հայ
Սարգիս Մինասեան
Քորոնավայրըս-COVID19-Համաճարակը
Քորոնավայրըս-COVID19-Համաճարակը
Ապրիլ 03 , 2020 , 11:29

Անցեալ տարի Չինաստանէն ծայր առած, եւ այս տարուան սկիզբը յայտարարուած Coronavirusի համաճարակը կեանքեր կը հնձէ աշխարհի ամբողջ տարածքին: Պսակաձեւ այս ժահրով վարակուած են Ճափոնը, հարաւային Քորէան, Թայուանը, Թայլէնտը, Վիեթնամը, Արաբական Էմիրութիւնները, Լիբանանը, Իտալիան, Ֆրանսան, Սպանիա, Գերմանիան, Քենիան, Միացեալ Նահանգները,  Հարաւային Ամերիկայի երկիրները, Քանատան, եւայլն: Տակաւին յայտարարուած չեն շատ մը երկիրներու մէջ վարակուածներու ճշգրիտ թիւերը: Վարակուածներու ու մահացածներու թիւը տալը, այս հանգրուանին, իմաստէ զուրկ է, կամ խնդրական, որովհետեւ օրըստօրէն պիտի աւելնան անոնք, մինչեւ ազդեցիկ պատուաստի մը գտնուիլը, եւ առնուելիք առողջապահական միջոցառումները սկսին արգելակել վարակումները:

Միացեալ Նահանգներու պարագային, Դաշնակցային Կառավարութիւնը, եւ յատկապէս Կառավարիչներն ու քաղաքապետներն են, որ արտակարգ վիճակ յայտարարած են: Հիւանդանոցներու եւ այլազան կազմակերպութեանց միջոցները հետզհետէ կը զարգանան: Անակնկալի եկած ժողովրդային հակազդեցութիւնը Խուճապային մթնոլորտ ստեղծած է: պատկան իշխանութիւնները մինչեւ Մարտ վերջ, եւ հաւանականօրէն անկէ անդին ալ, փակել պիտի տան բոլոր տեսակի հաւաքատեղիները, սկսելով համալսարաններէն ու դպրոցներէն: Մարզական, Մշակութային եւ ընկերային բոլոր հաւաքոյթները զնջուած են: 10 հոգիէն աւելի բոլոր համախմբումները, ներառեալ թաղումները, թուլատրելի չեն: Օրուան լոզունգն է իրարմէ հեռու կենալ (social distancing): Իսկ առաջնային պատուէրն է՝ օճառել ձեռքերը:

            Առատութեան այս երկրին մէջ, առողջապահական ընդարձակ ցանցով, ու բազմաթիւ այլ կարելիութիւններով, շուարումի շրջանէ մը ետք, կարելի պիտի ըլլայ առաջքը առնել համատարած աղէտին, մանաւանդ մանրէին ախտաճանաչումով, համապատասխան պատուաստի մը պատրաստութեամբ: Ընդհանուր վարակումը իր զենիթին հասնելէ ետք, պիտի ունենայ նաեւ իր նահանջը, ու զայն չէզոքացնելու աստիճանական միջոցառումները պիտի գործադրուին:

            Հեռատեսիլ ու մամուլի լուրերուն եթէ հետեւինք, ամենէն շատ խմբային եւ առանձին նոր վարակումներ յայտնաբերուած են յատկապէս Ուաշինկթընի, Նիւ Եորքի ու Լոս Անճելըսի մէջ: Մարտի կէսերուն Ամերիկայի մէջ վարակուած էին 4500 անձեր, որոնցմէ 100էն աւելին մահացած էին:

            Ստորեւ, ներկայացնենք քանի մը առտնին տեսարաններ: Հեռատեսիլի վրայ կը դիտենք, առաւօտեան վաղ ժամերէն սկսեալ, մարդկային շարասիւները Costco-ի, Ralph Vons, Smart & Final, Yans-ի եւ այլ վաճառատանց առջեւ: Յաճախորդներուն մէկ մասը բեռնաւորուած է թուղթի այլազան տեսակի փաթէթներով եւ ըմպելի ջուրի շիշերով: Յուսախաբ մնացած են անոնք, որոնք ժամեր սպասելէ ետք, ձեռնունայն վերադարձած են, զրկուելով վերոյիշեալ պիտանի առարկաներէն, ընդեղէնէն կամ ուտելիքներէն: Ինչո՞ւ այս կացութիւնը: Որովհետեւ, տակաւին ծագումը անծանօթ այս փոխանցիկ ժահրը արագօրէն կը տարածուի, անակնկալի բերելով ժողովրդային զանգուածները:

Ամերիկահայ ճարտարագէտ Նուպար Աֆէյեանի Moderna Therapeutics Biotech ընկերութիւնը, հաստատուած Քէմպրիճ Մեսեչուսեցի մէջ, արդիւնաբերած է COVID-19ի դէմ պատուաստ մը, նմոյշ սրուակ մը 2020 Յունուարին ուղարկելով National Institute of Allergy & Inspections Diseases (NiAiD): Զուգահեռաբար, յառաջատար երկիրներու դեղագործական հաստատութիւններու տարրալուծարանները, որոնց շարքին Ամերիկեանները, լծուած են տենդագին փորձարկութիւններու, cornonavirusի դէմ բուժիչ պատուաստի մը, կամ օգնական դեղահատներ պատրաստելու համար:

            Չինաստանի մէջ, ներկայիս, կը հաղորդուի թէ պետութեան առողջապահական արտակարգ միջոցառումները, կարծէք հակակշիռի ենթարկած են վարակումները, կրճատելով մահացողներու թիւը:

            Մարտ 19ի երեկոյեան, Քալիֆորնիա նահանգի (40 միլիոն բնակիչ) կառավարիչ Գեվին Նիւսըմ, ամսուան մը համար, արտակարգ «վիճակ» յայտարարեց, համազօր միջոցառումներու որդեգրումով: Մինչեւ Ապրիլի վերջ, փակուած պիտի մնային բոլոր հաստատութիւնները, բացի դեղարաններէ, ինքնաշարժի վառելանիւթի կայաններէ, ուտեստեղէնի վաճառատուներէ, հիւանդանոցներէ, եւայլն: Նպատակն է արգիլել 10 հոգիէ աւելի համախմբումները, նուազագոյնի իջեցնելու համար վարակումները, որոնք օրըստօրէ կը բարձրանան, մահերու թիւը զգալիօրէն աւելցնելով: Մինչ այդ, պատրաստուելու վրայ են նոր կեդրոններ, ընդունելու համար վարակուողներու բարձրացող թիւը: Բնականաբար, մէկ անգամէն, մեծ համեմատութիւններով պիտի աւելնայ թիւը անգործներու, որոնց համար պիլիըն տոլարէ աւելի յատկացում  կատարելու  պարտաւորութեան տակ պիտի գտնուի Դաշնակցային կառավարութիւնը: Իսկ երկրին ընդհանուր տնտեսութիւնը աշխոյժ պահելու համար, մէկ թրիլյըն տոլարի ներդրում պէտք է կատարուի: Միաժամանակ, յատկացումներ կատարելու յանձնառութեան տակ պիտի գտնուին նաեւ գործատէրերու այլազան ընկերութիւններ պարտադիր փակումի հետեւանքով: Սակարանի թաւագլոր անկումը - շուրջ 12 առ հարիւր - աւելի պիտի ծանրացնէ երկրին տնտեսական տագնապը:

            Բոլոր երկիրներու ընդհանուր տնտեսութիւնը ծանր, աննախընթաց ցնցումի պիտի ենթարկուի, եթէ երկարի քորոնավայրըսի համաճարակը:

 

 

 

 

 

ՍԱՐԳԻՍ Յ. ՄԻՆԱՍԵԱՆ

Լրահոս - 06 Յունիս 2020
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։