Հայ
Առաջնորդող
Մխիթար Հերացի Միջնադարի Հայ Մեծ Գիտնական Եւ Բժշկապետ
Ապրիլ 02 , 2020 , 12:51
Մխիթար Հերացի Միջնադարի Հայ Մեծ Գիտնական Եւ Բժշկապետ

 

Մխիթար Հերացի

Միջնադարի Հայ Մեծ Գիտնական Եւ Բժշկապետ

(Ծննդեան 900 եւ մահուան 820-ամեակի առիթով)

 

 

Առողջապահական համաշխարհային ճգնաժամային ներկայ պայմաններում, ուժ եւ կորով մաղթենք աշխարհի բոլոր երկրների բուժ-աշխատողներին եւ փորձագէտ գիտնականներին։ Յաջողութիւն մաղթենք նրանց, շնորհակալութիւն յայտնենք նրանց, ովքեր հանդիսանում են մերօրեայ հերացիներն ու ավիցեննաները։

 

2020-ին, Միջնադարի հայ մեծ գիտնական եւ բժշկապետ Մխիթար Հերացու ծննդեան 900 եւ մահուան 820-ամեակն է։ Այս տարի ծննդեան 1040-ամեակն է նաեւ Միջնադարի պարսիկ մեծ գիտական եւ բժշկապետ Ավիցցեննայի՝ Ապու Ալի Իպն Սինայի ։

 

Ուժ ու կորով մաղթենք մերօրեայ հերացիներին եւ ավիցեննաներին։ Նրանց աշխատանքը անփոխարինելի է։ Մարդկութիւնը մեծ պարտք ունի նրանց նկատմամբ։ Շնորհակալութիւն բոլորին։

 

Գերմանացի գիտնական Էռնեստ Զէյդելը 1908 թուականին յատուկ հայերէն սովորեց Մխիթար Հերացու գործերն ուսումնասիրելու համար:

Նա գերմաներէն հրատարակած իր գրքի նախաբանում գրեց. «Եթէ մենք առանց կանխակալութեան համեմատենք Հիլդեգարդի* «Ֆիզիկան», որը գրուել էր ընդամէնը մի քանի տասնամեակ առաջ, մեր հայ վարպետի ստեղծագործութեան հետ, ապա ստիպուած կը լինենք առաջնութեան դափնին վճռականօրէն շնորհել վերջինիս՝ բնութիւնը հիմնաւորապէս ճանաչելու, հետեւողական, ինքնուրոյն եւ սխոլաստիկ, կրօնի խորհրդապաշտական լծից կատարելապէս զերծ լինելու համար»:

 

*) Հիլդեգրադը 12-րդ դարի գերմանացի միանձնուհի, գիտնական էր։

 

Հայերը համաշխարհային գիտութեան մէջ մեծ դերակատարում են ունեցել եւ մեծագոյն նուաճումների հեղինակներ են: Ի թիւս այլ ոլորտների, բացառութիւն չէ նաեւ բժշկութիւնը: Միջնադարի անուանի բժշկապետ, իմաստասէր, բնագէտ, աստղագէտ Մխիթար Հերացու գործերից դարեդար օգտուել են ոչ միայն հայերը, այլեւ տարածաշրջանի այլ ազգեր ու ժողովուրդներ:

Մխիթար Հերացին ծնուել է մօտաւորապէս 1100 թ. Պարսկահայք նահանգի Հեր* (Խոյ) քաղաքում: Պատանեկութիւնն անցկացնելով հայրենի քաղաքում՝ սովորել է բնական գիտութիւններ, պարսկերէն, արաբերէն: Հետագայում վարժ տիրապետում էր նաեւ յունարէնին: Դա ապագայ բժշկապետին օգնեց բնագրով կարդալու եւ ուսումնասիրելու հին աշխարհի եւ միջնադարի գիտնականների գործերը:

Հերացին շատ է շրջագայել, եղել թէ՛ Արեւմուտքում, թէ՛ Արեւելքի երկրներում: Նա քաջածանօթ էր Հիպոկրատի, Ավիցեննայի (Իպն Սինա), Գաղիանոսի աշխատութիւններին, որոնք ուսումնասիրել է բնագրով:

Ապա տեղափոխուել է մշտական բնակութեան Կիլիկեան հայկական թագաւորութիւն: Տեղում սովորել ու ստացել է վարդապետի կոչում, բժշկութեամբ զբաղուել Սիս մայրաքաղաքում եւ Հռոմկլա ամրոցում, որ այդ տարիներին կաթողիկոսանիստն էր: Մխիթար Հերացին մտերիմ էր Ներսէս Շնորհալու հետ եւ վայելում էր նրա հովանաւորութիւնը: Շնորհալու մահից յետոյ նա լաւ յարաբերութիւններ պահպանեց նաեւ Գրիգոր Գ Տղայ կաթողիկոսի հետ եւ առհասարակ վայելում էր Պահլաւունիների հզօր տոհմի աջակցութիւնն ու հովանաւորութիւնը:

Տակաւին երիտասարդ՝ Մխիթար Հերացին ողջ Կիլիկիայում արդէն հմուտ բժշկի համբաւ ունէր: Չնայած հոգեւորականութեան հետ մերձ յարաբերութիւններին` նրա գործերում միստիկ եւ հոգեւոր-աստուածաբանական ոչինչ չկար: Հերացին աշխարհիկ բժիշկ էր ու ըստ նրա՝ մարդու մարմնի հետ մեռնում է նաեւ հոգին: Նա միջնադարում կարողացել էր ազատուել կրօնական մոլեռանդութիւնից ու կաղապարներից, ինչն աւելի է արժեւորում նրա աշխատութիւնները:

Բժշկագիտութիւնը Կիլիկիայի թագաւորութիւնում մեծ նուաճումների էր հասել: Այն միշտ պետական հոգածութեան առարկայ է եղել: Բաւական է յիշել 13-րդ դարասկզբին Սիս մայրաքաղաքում Զապէլ թագուհու բացած հիւանդանոցը, որտեղ հայոց թագուհին անձամբ էր խնամում հիւանդներին:

Կիլիկեան Հայաստանի ռազմական, դիւանագիտական, վարչաիրաւական ոլորտի մեծագոյն գործիչ Սմբատ Սպարապետի «Դատաստանագրքում» յատուկ անդրադարձ կայ անգամ դատական բժշկութեանը: Դեռ միջնադարում Կիլիկիայում եւ Հայաստանում դիահերձումներ են կատարել ու մարդու անատոմիա ուսումնասիրել:

«Ջերմանց մխիթարութիւնը« Մխիթար Հերացու գլուխգործոցն է․ գրուել է 1184 թուականին: «Ջերմանց մխիթարութիւն» աշխատութիւնում Հերացին բժշկագիտութեան մէջ առաջին անգամ խօսում է մանրէաբանութեան, մանրէների միջոցով հիւանդութիւնների տարածման ու զարգացման մասին: Նա մանրէներն անուանում է բորբոս, իսկ հիւանդութիւնները՝ բորբոսային հիւանդութիւններ:

Գիրքն այդպէս է վերնագրուել Գրիգոր Գ Տղայ կաթողիկոսի առաջարկութեամբ: Նա գիրքն այդպէս է անուանել, որպէսզի այն մխիթարի բժշկին՝ ուսմամբ, իսկ հիւանդին՝ առողջութեամբ: Աշխատութեան մէջ նա անդրադարձել է Դաշտային Կիլիկիայի ճահճոտ վայրերում լայնօրէն տարածուած տենդային հիւանդութիւնների դասակարգման, պատճառագիտութեան, ախտածնութեան, մահճաբուժութեան, կանխարգելման եւ բուժման հարցերին:

Հերացին տենդային հիւանդութիւնները բաժանել է 3 խմբի՝ «միօրեայ», «բորբոսային» եւ «հալեւմաշ անող»: Հետաքրքիր է նրա տեսութիւնը յատկապէս «բորբոսային» տենդի մասին, ըստ որի` այդ տենդը վարակիչ է, իսկ նրա պատճառը մարդու արեան եւ միւս հեղուկների մէջ գոյացող «բորբոսն» է, որը, կուտակուելով որեւէ օրկանում, առաջ է բերում այս կամ այն հիւանդութիւնը: Ժամանակակից պատկերացումներով` դա վարակական շարժընթացի դիպուկ նկարագրութիւն է, ինչը Հերացին տուել է մանրէների յայտնագործումից շատ առաջ:

«Բորբոսային» տենդերի խմբում Մխիթար Հերացին նկարագրել է դողերոցքը, թիֆային եւ արիւնավարակական հիւանդութիւնները, ժանտախտը, բնական ծաղիկը, կարմրուկը, տիֆը: Իսկ տենդային հիւանդութիւնների Մխիթար Հերացու դասակարգումը յենւում էր ոչ միայն ախտաբանական ու պատճառագիտական սկզբունքների, այլեւ կլինիկական ուսումնասիրութեան, հիւանդի մանրակրկիտ հետազօտման վրայ:

 «Ջերմանց մխիթարութիւն» ձեռագիրը յայտնաբերուեց 1727-ին Պոլսում: Հիմա պահւում է Ֆրանսիայի ազգային գրադարանում: Առաջին անգամ հայերէն հրատարակուել է Վենետիկում 1832 թուականին, ապա թարգմանուել բազմաթիւ լեզուներով եւ վերահրատարակուել մի քանի անգամ:

Հերացին լուրջ ուշադրութիւն է դարձրել նաեւ հոգեբուժութեանը` հոգեկան հիւանդութիւնների բուժման գործում մեծ տեղ յատկացնելով երաժշտութեանը:

Մխիթար Հերացին է բժշկական հայերէն շատ դերմինների հեղինակը: Նրա ստեղծած դերմինների մի զգալի մասը մինչ օրս կիրառւում է: Տեղին է յիշատակել նաեւ, որ նա իր աշխատութիւնը գրեց ոչ թէ գրաբար, այլ միջին հայերէնով, որ հասանելի լինի նաեւ հասարակ բնակչութեանը: Դա բաւական առաջադէմ քայլ էր ժամանակի համար:

«Ջերմանց մխիթարութիւնը» Հերացու միակ երկասիրութիւնը չէր: Նա նաեւ գրել է աչքերի հիւանդութիւնների մասին` նշելով դրանց տեսակներն ու բուժման եղանակները: Բացի այդ գրել է դեղագիտական աշխատութիւն` «Ախրապատինը», որը, ցաւօք, մեզ չի հասել: Հասել են միայն առանձին պատառիկներ, որոնցից կարելի է եզրակացնել Մխիթար Հերացու այդ աշխատութեան մեծ արժէքի մասին:

Նա կիրառել է բուժման համակցուած մեթոդիկա՝ դեղորայքային, սննդային եւ ֆիզիկական: Վերջինիս մէջ մտնում էր լոգանքը սառը ջրով, մերսումը, առհասարակ՝ առողջ ապրելակերպը:

Հերացու աշխատութիւններից ոչ մէկն ամբողջական չի պահպանուել: Մեզ են հասել միայն առանձին հատուածներ:

Մխիթար Հերացու մասին Ներսէս Շնորհալին գրում է, որ նա նաեւ աստղագէտ է: Ցաւօք, պատմութիւնը ոչինչ չի աւանդել Հերացու աստղագիտական աշխատութիւններից կամ ուսումնասիրութիւններից, բայց այն, որ նա զբաղուել է այդ գիտութեամբ, յստակ է, քանզի ինչպէս գրում է Շնորհալին, Մխիթար Հերացին կաթողիկոսին նուիրել է պոեմ՝ «Երկնքի եւ նրա լուսատուների մասին»:

Մեծ բժշկապետը մահացել է խոր ծերութեան հասակում, 1200 թուականին: Նա հայկական դասական բժշկութեան հիմնադիրը դարձաւ ու սերունդներ կրթեց իր աշխատութիւններով: Նրա գործը տասնեակ բժշկապետներ շարունակեցին Հայաստանում, որոնց մէջ ամենաանուանին, ինչ խօսք, Ամիրդովլաթ Ամասիացին է:

 

Մխիթար Հերացու անունով կոչուել են փողոցներ Երեւանում ու Վանաձորում, ինչպէս նաեւ Երեւանի պետական բժշկական համալսարանը: ՀՀ-ում սահմանուել է Մխիթար Հերացու մետալ:

Վահէ Լոռենց

աղբիւր՝ Համացանց

 

 

*) Հերը գաւառ է Մեծ Հայքի Նոր Շիրական (Պարսկահայք) նահանգում, Կապուտան (Ուրմիա) լճից հիւսիս-արեւմուտք։ Հերը համապատասխանել է հետագայի Խոյ գաւառին։

 

 

Ավիցեննա

Միջնադարի Պարսիկ Մեծ Գիտնական Եւ Բժշկապետ

(Ծննդեան 1040-ամեակի առիթով)


 

Ավիցեննայի իսկական անունը Ապու Ալի Իպն Սինա է: Նա հայ մատենագրութեան մէջ յայտնի է նաեւ Սինայի որդի անունով: Ծնուել է մօտ 980 թուականին, պետական պաշտօնեայի ընտանիքում: Կրթութիւնն ստացել է Բուխարայում, 1012 թուականին տեղափոխուել է Իրանի Խորեզմ քաղաք, ապրել Խորասանում, Ղազուինում, Սպահանում, այնուհետեւ՝ 1015 թուականին հաստատուել  է Համադանում, դարձել պալատական բժիշկ եւ վեզիր:  Արաբերէնով  եւ պարսկերէնով գրուած մօտ 300 աշխատութիւնների հեղինակ է: 10 տարեկանում Իպն Սինան արդէն գիտէր հանրահաշիւ, երկրաչափութիւն, կարող էր թուարկել եւ ցոյց տալ աստղերի բոլոր համաստեղութիւնները: 

Ավիցեննան առաջիններից էր, որ բարձրաձայնեց, թէ ոսկին անհնար է ստանալ այլ մետաղներից, որ մարդու բանականութիւնը կապուած է ոչ թէ նրա «հոգու», այլ ուղեղի հետ, որ հիւանդութիւններն առաջանում են ոչ թէ ինչ-որ համաստեղութիւններից, այլ կեղտոտ առուներում բնակուող էակներից: Նրա «Գիրք ապաքինութեան» արաբերէն աշխատութիւնը մեծ ազդեցութիւն է գործել գիտական մտքի հետագայ զարգացման վրայ: Նա տրամաբանութեան, մեդաֆիզիկայի, փիլիսոփայութեան, աստղագիտութեան, մաթեմատիկայի եւ երաժշտութեան հարցեր է լուսաբանել «Գիրք գիտութեան» պարսկերէն աշխատութեան մէջ: Ուսումնասիրել է մարմինների շարժումները, լեռների առաջացման պատճառները, հանքանիւթերի բաղադրութիւնը, կենդանի էակների ծագումը, բոյսերի կազմութիւնն ու կեանքը: Այդուհանդերձ, Իպն Սինան վճռեց բժիշկ դառնալ: Նա հասկանում էր, որ անհնար է մարդուն կուրօրէն բուժել, ու, խախտելով մահմետականութեան արգելքը, սկսեց հերձել մահացածներին եւ ուսումնասիրել մարդու մարմնի կառուցուածքը:

Ավիցեննայի «Կանոն բժշկութեան» արաբերէն աշխատութիւնը անցեալի բժշկագիտութեան նուաճումների իւրօրինակ ամփոփումն է, որտեղ շարադրուած են բժշկութեան ընդհանուր տեսութիւնը, անադոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, վիրաբուժութեան եւ ախտորոշման կարեւոր դրոյթները, սուր վարակիչ հիւանդութիւնների հետազօտման, բուժման եղանակները, առաջադրուած է ջրի եւ օդի միջոցով «տենդային» (վարակիչ) հիւանդութիւններ փոխանցող անտեսանելի յարուցիչների վերաբերեալ վարկածը: Իպն Սինան սովորեցնում էր ոչ միայն բժշկելու, այլեւ մարդուն կարեկցելու արուեստը:

Նա հետք է թողել նաեւ գրականութեան մէջ իր քառեակներով: 

Ավիցեննան ծանօթ է եղել Դաւիթ Անյաղթի գործերին, իսկ միջնադարեան բժշկապետներ Մխիթար Հերացին եւ Ամիրդովլաթ Ամասիացին բարձր են գնահատել նրա բժշկագիտական հայեացքները եւ նրան համարել «Մեծ իմաստասէր»:

 

աղբիւր՝ Հայկական Հանրագիտարան

 

*     *     *

Մտքեր Ավիցեննայից,-

 

-         Այն մասին, որ ցաւում է որովայնդ, պատմիր հիւանդին, առողջը քեզ չի հասկանայ։

-         Չկան անյոյս հիւանդներ, կան միայն անյոյս բժիշկներ։

-         Զգուշացէք շաքարից, որը խառնուած է թոյնի հետ։ Զգուշացէք ճանճից, որ կանգնած է եղել սատկած օձի վրայ։

-         Շարժումը կարող է փոխարինել բազմաթիւ դեղերի, բայց աշխարհում չկայ մի դեղ, որ կը կարողանայ փոխարինել շարժմանը։

-         Ինչպէս կոյրերի համար անտեսանելի է արեւի վառ շողը, այնպէս էլ յիմարների համար չկայ ճանապարհ դէպի ճշմարտութիւն։

-         Տիեզերքի հոգին ճշմարտութիւնն է։

-         Ով երջանկութիւնը չի գնահատել, նա մօտենում է դժբախտութեանը։

-         Եթէ իմ ընկերն ընկերութիւն է անում իմ թշնամու հետ, ապա ես չպէտք է ընկերութիւն անեմ այդ ընկերոջ հետ։

-         Միայնութեան մէջ մարդ չէր գոյատեւի։ Այն, ինչին կարիքը նա ունի՝ ստանում է հասարակութեան շնորհիւ։

 

աղբիւր՝ Mediamag

Պատրաստեց՝ ՌՈՒԲԻՆԱ ՕՀԱՆԵԱՆ

 

Լրահոս - 06 Յունիս 2020
Սիւնակագիրներ
Հրաչ Սեփեթճեան Ծնած է 1969-ին, Պէյրութ, Լիբանան։Կիպրոսի ՀԲԸՄ Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւնը աւարտած է 1987-ին։Երեւանի Պետական Համալսարանի Հայկական Բանասիրական բաժանմունքէն շրջանաւարտ ՝1994-ին։1980-ական թուականներէն կ՚աշխատակցի «Զարթօնք»ին եւ ապա՝ «Նոր Օր»ին։1994-2000 օգնական խմբագիր «Զարթօնք»ի։1993-էն ի վեր հայոց լեզուի, գրականութեան, պատմութեան եւ մշակոյթի ուսուցիչ Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ։Լիբանանի եւ Լոս Անճելըսի մէջ եղած է եւ է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի, ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի շրջանակներէն ներս, վարելով զանազան պաշտօններ։Ներկայիս՝ ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տէմիրճեան վարժարանի Հայերէնի Բաժանմունքի վարիչ։ «Նոր Օր»ի խմբագիր՝ Մարտ 2016-էն։  
Վաչէ Սեմերճեան Ծնած է 1938-ին, Պէյրութ, Լիբանան։ Շրջանաւարտ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն եւ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն՝ որպէս քիմիագէտ։ Շրջան մը եղած է ուսուցիչ Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն ներս։ Ապա, վկայուելով որպէս կաշուեմշակութեան վարպետ, տասը տարի  կը գործուղղուի Եթովպիա եւ Աֆղանիստան։ 1976-ին կը հաստատուի Միացեալ Նահանգներու արեւմտեան ափ, գործօն անդամ դառնալով ԹՄՄ-ի եւ ՌԱԿ-ի։ Կաշուեմշակութեամբ աշխատելէ ետք, կը հրաւիրուի Հոլիվուտի ԹՄՄ Արշակ Տիգրանեան վարժարան, դասաւանդելու համար հայագիտական նիւթեր։ Հանգստեան կը կոչուի 2009 թուականին։1956-էն ի վեր կ՚աշխատակցի ռամկավար ազատական մամուլին։ 1977-էն առ այսօր ծաւալուն գործունէութիւն ունեցած է «Նոր Օր»էն ներս որպէս խորհրդական եւ ղեկավար։  Վեց տարի եղած է պատասխանատու խմբագիրը «Նոր Օր» շաբաթաթերթին։Վաչէ Սեմերճեան հեղինակ է չորս հատորներու. «Ապրուած սփիւռքը», «Յիշատակելի դիմաքանդակներ», եւ «Լուսարձակին տակ» Ա. Եւ Բ. հատորներ։ 
Յակոբ Մարտիրոսեան   Ծնած է Սուրիոյ Արաբ-բունար գիւղաքաղաքը 1943 թուականին։ 1949-ին Հալէպ փոխադրուած է ուր յաճախած է տեղւոյն Կրթասիրաց վարժարանը, ապա Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան, Լազար Նաճարեան-Գալուստ Կիւլպէնկեան երկրորդական վարժարանը, եւ վկայուած 1964-ին։ Նոյն տարին, քաղաքական աննպաստ պայմաններու հետեւանքով ընտանեօք վերադարձած են Լիբանան, Պէյրութ, ուր շարունակած է իր ուսումը, հաշուապահութեան եւ տնտեսագիտութեան մարզերուն մէջ։ Ապա լծուած աշխատանքի զանազան հաստատութիւններու մէջ, ինչպէս Ապրոյեան հաստատութիւն եւ Պանք Ալ Արապի, վարելով բաժնի տնօրէնութեան պաշտօններ։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս, Միացեալ նահանգներ, ուր շարունակած է աշխատիլ արհեստավարժ  ինքնաշարժի ընկերութիւններու եւ հաստատութիւններու մէջ, ուսումը շարունակելով եւ մասնագիտանալով այդ ճիւղին մէջ։Հանգստեան կոչուած է 2012 թուականին։ Յակոբ Մարտիրոսեան անդամակցած է Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան, ՀԲԸՄ-ին եւ Թէքեան Մշակութային Միութեան, 1958 թուականէն սկսեալ, Հալէպի մէջ, Սուրիա։ Ան շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական գործունէութիւնները Լիբանանի մէջ, Պէյրութ, ուր անդամակցած է Փորթուգալեան ակումբին, եւ եղած է հիմնադիրը Անթիլիասի ՌԱԿ Յովսէփեան ակումբին։  Լոս Անճելըսի մէջ, շարունակած է իր միութենական եւ կուսակցական  աշխատանքները վարելով ատենադպիրի պաշտօններ Գերսամ Ահարոնեան ակումբին եւ ՌԱԿ Արեւմտեան Ամերիկայի Շրջանային Վարչութեանց մէջ, ատենապետի պաշտօն՝ Ռուբէն Հերեան ակումբի, եւ «Նոր Օր» շաբաթաթերթի խմբագիրի պաշտօնը 2011 թուականէն մինչև Մարտ 2016 թուականը:  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Խաչիկ Ճանոյեան Ծնած է Մուսուլ, Իրաք։ Շատ փոքր տարիքէն կը կորսնցնէ մայրն ու հայրը։ 1956-ին  կը տեղափոխուի Պաղտատ։ 1966-ին կ՚աւարտէ Պաղտատի պետական համալսարանը, վկայուելով լեզուագիտական գոլէճի սպաներէնի բաժինէն։Պաղտատի մէջ եղած է գործօն անդամ ՀԲԸՄ-ի։ 1968-ին անցնելով Պէյրութ հայագիտական ուսումը կը ստանայ Երուանդ Հիւսիսեան հայագիտական հիմնարկէն եւ նոյն տարիներուն կը զբաղի ուսուցչութեամբ։ Նոյն տարին կ՚անդամագրուի ՌԱԿ-ին։ 1972-ին կը վերադառնայ Պաղտատ, որպէս հայերէնի ուսուցիչ։ Յաջորդ տարի կ՚անցնի Արժանթին, ուր կը վարէ ՀԲԸՄ-ի Պուէնոս Այրեսի մասնաճիւղի վարիչ քարտուղարի պաշտօնը եւ միութեան «Լուսաբաց» եռամսեայի խմբագրութիւնը։ Հիմնադիրներէն է Մարի Մանուկեան վարժարանին։1975-էն ի վեր կ՚ապրի եւ կը գործէ Լոս Անճելըսի մէջ։ Եղած է «Նոր Օր»ի վարչական պատասխանատու, խմբագիրի օգնական եւ խմբագրական կազմերու անդամ։ Կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։Ճանոյեան շատ գործօն տարր մըն է Լոս Անճելըսի մէջ։  Հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը Իրաքահայերու Միութեան։ ՀԲԸՄ-էն, ԹՄՄ-էն եւ ՌԱԿ-էն ներս տարած է եւ կը տանի բազմաբեղուն աշխատանք։35 տարի շարունակ հիմնած եւ ղեկավարած է Հայ Ընտանեկան Շաբաթօրեայ վարժարանը։ Մեծապէս նպաստած է գաղութահայ մշակութային եւ գրական կեանքին, եկեղեցական կեանքին եւ պարգեւատրուած է բազմաթիւ շքանշաններով եւ պատուոյ գիրերով։ Ամուսնացած է, ունի երեք զաւակ եւ հինգ թոռնիկ։
Մինաս Գոճայեան Ծնած է Պէյրութ, 1946-ին։ Յաճախած է ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանը, ապա հետեւած է լեզուի եւ գրականութեան դասընթացքներու Փարիզի մէջ եւ աւարտած՝ Երեւանի Պետական Համալսարանի Բանասիրական ճիւղը, միաժամանակ հետեւելով հնագոյն պատմութեան եւ հնագիտութեան դասընթացքներու։ Դոկտորական աստիճան կը ստանայ 1980-ին։Հայոց լեզու, գրականութիւն, պատմութիւն եւ մշակոյթ դասաւանդած է Կիպրոսի Մելգոնեան Կրթական Հաստատութենէն եւ Լոս Անճելըսի ՀԲԸՄ Մանուկեան-Տեմիրճեան վարժարանէն ներս։ Աշխատակցած է եւ կ՚աշխատակցի սփիւռքահայ մամուլին։ Եղած է «Նոր Օր» շաբաթաթերթի պատասխանատու խմբագիր։ Անգլիատառ AIM-ի հիմնադիր-խմբագիրներէն է եւ ներկայիս մաս կը կազմէ Keghart.com-ի խմբագրութեան եւ պատասխանատու խմբագիրն է Երուսաղէմի «Սիոն» պաշտօնաթերթին։Խմբագրած եւ պարզեցուցած է հայ դասական գրողներու գործեր, նաեւ հեղինակ է հայոց լեզուի եւ պատմութեան դասագիրքերու։ Խմբագիրն է «Պատմութիւն Չորք-Մարզպանի» յուշամատեանին։  
Գէորգ Քէօշկէրեան Ծնած է Երուսաղէմ և վեց տարեկանին ընտանիքին հետ փոխադրուած է Հալէպ։ Ուսման բարձրագոյն վկայականը եղած է Մաքիստրոս Արուեստից Տիտղոս՝ Անգլերէն լեզուի ուսուցման մէջ, Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն։ 1976-ին հաստատուած է Լոս Անճելըս և 1980-ին ամուսնացած է Սիլվա Տագէսեանի հետ ու բախտաւորուած երկու զաւակներով՝ աղջիկ մը և մանչ մը։ 2009-ին հանգստեան կոչուած է 25 տարիներու ծառայութենէ մը ետք՝ Լոս Անճըլոսի դպրոցական միացեալ ցանցին մէջ, ինը տարի որպէս ուսողութեան ուսուցիչ և 16 տարի որպէս փոխ-տնօրէն։ Անդամ է Թէքէեան Մշակութային Միութեան Միացեալ Նահանգներու և Գանատայի Կեդրոնական Վարչութեան։  
Սարգիս Մինասեան Ծնած է Դամասկոս, Սուրիա՝ 1933-ին: Ընտանեօք Լիբանան փոխադրուելով, շրջանաւարտ կը դառնայ ՀԲԸՄ Յովակիմեան-Մանուկեան վարժարանէն 1953-ին: Ապա՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն ստանայ Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը Եւրոպայի արդի պատմութեան մէջ:Շուրջ երեսուն տարի եղած է ՀԲԸՄ-ի Լիբանանի վարիչ-տնօրէն, վարելով ՀԲԸՄ-ի գործերը: Պատասխանատու պաշտօններ ստանձնած է մշակութային եւ մասնաւորաբար թատերական կեանքէն ներս: ՀԲԸՄ-ի «Խօսնակ» պաշտօնաթերթի խմբագիր՝ 1964-74:1986-ին կը հաստատուի Լոս Անճելըս, դառնալով «Նոր Օր»ի խմբագիր մինչեւ 1990: Մինասեան կը մնայ գլխաւոր սիւնակագիրներէն մէկը «Նոր Օրի: 1992-էն ի վեր լոյս կ'ընծայէ Չորք-Մարզպանի հայրենակցական միութեան «Տեղեկատուն»:Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին մասին լոյս ընծայած է «Մայրիներու երկրին աւերակումը» հատորը 2003-ին: Ունի բազմաթիւ թարգմանութիւններ: 13 տարի եղած է հանրային վարժարանի մը գրադարանապետը:Լոս Անճելըսի մէջ կը շարունակէ գործօն իր դերը ՀԲԸՄ-էն եւ Չորք-Մարզպանի (Տէօրթ-Եօլ) հայրենակցական միութենէն ներս, որուն հիմնադիրներէն է եւ ատենապետը՝ 2012-էն ի վեր:
Արա Ահարոնեան Ծնած է Թրիփոլի, Լիբանան։ Նախնական ուսումը ստացած է Պէյրութի ՀԲԸՄ-ի Յովակիմեան-Մանուկեան երկրորդական վարժարանին մէջ։ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին հետեւանքով, 1976-ին կը տեղափոխուի Միացեալ Նահանգներ եւ կ՚աւարտէ Քալիֆորնիոյ համալսարանի Էլէքթրոնիք ճարտարագիտութեան բաժինը։ Անդամ է ՌԱԿ-ի եւ երիտասարդական տարիներէն մինչ օրս վարած է եւ կը վարէ պատասխանատու պաշտօններ կուսակցութենէն եւ Թէքէեան Մշակութային Միութենէն ներս։ «Նոր Օր» պաշտօնաթերթի երկարամեայ աշխատակից։Ահարոնեան գործօն տարր մըն է լոսանճելըսահայ կեանքէն ներս, ներկայացնելով ՌԱԿ-ը համագաղութային ծրագիրներու մէջ։ Հեղինակ է Հայաստանի, Արցախի եւ Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան նուիրուած հատորներու։ Ներկայիս կը պաշտօնավարէ ապահովագրական ընկերութեան մը մէջ, որպէս ծրագրող-խորհրդատու։